Wandeltour oude stad Funchal: is de gids het echt waard?

Van de 387 tours op Madeira is de wandeltour door de oude stad van Funchal de meest geboekte stadstour: € 16,40, twee uur, 4,7 sterren bij 3.888 beoordelingen. In de totale ranglijst van het eiland staat hij op plek vijf – vóór bijna alle dagtochten – en tegelijk is het een van de goedkoopste tours in het aanbod, in een categorie met een mediaan van € 50.

Dat roept een terechte vraag op: het centrum van Funchal is overzichtelijk, de Zona Velha is een paar honderd meter lang, en de markt is vrij toegankelijk. Waarom betaal je daar iemand voor?

Wat twee uur lopen werkelijk dekt

Realistisch gezien zijn het drie tot vier stops plus de weg ertussen. De aanbieder noemt de markt, het stadhuis, de kathedraal, een wijnhuis en nog een paar plekken in de oude stad – in twee uur is dat langslopen, geen bezichtiging. Wie zich binnenruimtes en lange stops voorstelt, rekent verkeerd.

Wat er niet in zit, is net zo belangrijk: Monte, de kabelbaan, de Tropische Tuin, de rieten sleden, de promenade naar het westen. Alles wat hoogte of reistijd vraagt, valt weg – de wandeling dekt de historische kern waar je toch al doorheen loopt. De losse bezienswaardigheden, met tijdsduur en drukke momenten, staan onder Bezienswaardigheden in Funchal; hier gaat het alleen om de begeleide variant.

Wat een gids wel en niet biedt

Eerlijk afgewogen levert een gids drie dingen.

Ten eerste duiding. De kathedraal Sé werd gebouwd tussen 1493 en 1517, in opdracht van koning Manuel I. Je kunt ervoor staan en een onopvallende gevel zien – of horen dat Funchal destijds bisschopszetel was voor een gebied tot in Azië, en waarom het plafond van cederhout binnen de echte reden is om naar binnen te gaan.

Ten tweede verhalen achter de deuren. De beschilderde deuren van de Rua de Santa Maria lijken op een oud kenmerk van de oude stad – dat zijn ze niet. Het project Arte de Portas Abertas startte in 2010, op initiatief van José Zyberchema, naar het voorbeeld van het Ligurische dorp Valloria; de eerste deur aan de Rua de Santa Maria werd in april 2011 beschilderd, inmiddels zijn het er rond de tweehonderd. Geen voorschrift voor motief of stijl – en nergens staat wie welke deur heeft gemaakt.

Ten derde toegang zonder verkoopdruk. Daarover zo meer.

Wat een gids niet biedt: diepgang. Twee uur voor vijf eeuwen is een overzicht. Wie zelf graag leest, komt in zijn eentje niet minder te weten – alleen anders geordend.

De Mercado dos Lavradores: het eigenlijke argument

De markthal uit 1940 is vrij toegankelijk, en precies daar begint het probleem. Bij de fruitstalletjes op de bovenverdieping is er een terugkerend patroon: je wordt uitgenodigd om te proeven, een zakje raakt vol, en de prijs komt pas bij de weegschaal aan het licht. Niet elke stal doet dit – maar vaak genoeg dat het de meest gehoorde ergernis is geworden die reizigers uit Funchal meenemen.

Een gids haalt daar op de simpelst denkbare manier de angel uit: hij is erbij, hij spreekt Portugees, groepen worden minder vaak aangesproken – en hij zegt vooraf welk fruit werkelijk van het eiland komt. Wie alleen gaat, heeft een tegenmaatregel: vóór het wegen naar de kiloprijs en het totaalbedrag vragen.

Funchal is steil – en dat staat op geen enkele boekingspagina

Het belangrijkste praktische punt. Funchal ligt in een dalkom die naar de zee toe open is. De vuistregel: parallel aan de zee is het vlak, weg van de zee gaat het omhoog. Een wandeling die in de Zona Velha op zeeniveau begint en landinwaarts omhoog naar de kathedraal voert, is geen vlak parcours, maar een reeks klimmen, trappen en steegjes. Over twee uur, met staande pauzes, is dat voor de meeste mensen haalbaar – maar het is geen slenterwandeling. Dan is er nog de bestrating: veel stoepen bestaan uit gepolijst basalt en worden glad bij regen. Stevige schoenen met profiel zijn geen overdrijving.

Wie slecht ter been is, moet dit vooraf weten. Voor toegankelijkheid geldt: bepalend is alleen wat de aanbieder zelf op zijn boekingspagina vermeldt – en dat laat je het beste vóór het boeken bevestigen. Wij beweren niets over geschiktheid voor rolstoel of kinderwagen. Ook de minimumleeftijd wordt door aanbieders verschillend vastgesteld; de grens staat op de betreffende boekingspagina.

Wanneer je gaat

Er is een duidelijk tijdvenster. ’s Ochtends is de markt levendig – de vishal werkt, de kwekers zijn er. Rond het middaguur slaat de Zona Velha om, omdat dan de groepen van de cruiseschepen door de Rua de Santa Maria schuiven en de restaurants hun tafels tot midden in de steeg zetten. Dezelfde wandeling voelt om negen uur en om half één als twee verschillende tours. Als je kunt kiezen: vroeg.

Voor wie de wandeling niets is

• Wie het eiland wil zien, niet de stad. Madeira is een bergbestemming. Wie maar een paar dagen heeft, doet er goed aan pieken, levadas en de noordkust voorrang te geven – de stadsgeschiedenis loopt niet weg. Wat buiten de stad ligt, staat onder Bezienswaardigheden op Madeira.
• Wie niet graag in een groep loopt. Twee uur in een kluitje, wachten op achterblijvers, op het tempo van anderen. Wie dat haat, haat het ook voor € 16,40. Het alternatief zijn privétours – 20 tours vanaf € 40, duurder, maar op eigen tempo.
• Wie al eens in Funchal is geweest. Het tweede overzicht brengt weinig op.

Het meest betrouwbare programmapunt van het eiland

Er blijft één argument over dat niets met de inhoud te maken heeft: in Funchal en in de bergen heerst ander weer. Aan de kust kan de zon staan, terwijl de toppen in een wolk zitten – en omgekeerd. Een stadswandeling is daarom het programmapunt dat het bergweer niet kapotmaakt. Wie ‘s ochtends grijze wolken boven de toppen ziet en in de stad blijft, doet niets verkeerd, maar redt de dag. Waarom het eiland twee soorten weer heeft, staat in het artikel over Funchal versus de bergen.

De conclusie

Voor € 16,40 koop je twee uur oriëntatie, een markt zonder verkoopdruk en de verhalen achter ongeveer tweehonderd beschilderde deuren – het best op je aankomstdag of op de eerste grijze ochtend, want daarna levert elke eigen wandeling meer op.

Je kunt het geld besparen als je zelf graag leest en een vroege ochtend alleen door de Rua de Santa Maria verkiest. Wie meer zoekt: activiteiten in Funchal omvat 67 tours vanaf € 10, mediaan € 50. De meest geboekte halvedagvariant met het Nonnenvallei, Monte en de rieten sleden staat op € 44 voor ongeveer vier uur – dezelfde stad, alleen met hoogtemeters en een voertuig.