Bezienswaardigheden op Madeira: wat de moeite waard is – en wat je kunt overslaan

Madeira is 57 kilometer lang, 22 kilometer breed en op het hoogste punt 1.862 meter hoog. Die drie getallen verklaren bijna alles: op de oppervlakte van een middelgrote gemeente zit een gebergte. Daarom duurt elke rit langer dan de kaart belooft, daarom ligt achter elke tunnel een ander klimaat – en daarom is Madeira een bergbestemming en geen strandbestemming.

De regel die vóór al het andere komt

Op de boulevard van Funchal kan de zon schijnen terwijl het Fanal in de mist ligt en de toppen in een gesloten wolk zitten. Dat is het normale geval: een droge zuidkant, een natte noordkant en daartussen een kam waar de wolken zich ophopen.

Daaruit volgt tweeërlei. Kijken in de weer-app voor “Madeira” heeft geen zin, want die beschrijft een eiland dat zo niet bestaat – waarom, staat in het weer tussen Funchal en de bergen. En een begeleide tocht is hier meer waard dan elders: de gids bepaalt ’s ochtends welke route die dag iets oplevert.

De meeste tochten vertrekken uit Funchal. De stad zelf laten we hier bewust weg – daarvoor zijn er de bezienswaardigheden in Funchal. Hier gaat het om het eiland eromheen.

Pico do Areeiro: de top waar je heen kunt rijden

Met 1.818 meter de op twee na hoogste berg van het eiland en de enige van de grote waar een weg naartoe loopt; vanaf de parkeerplaats is het een paar minuten lopen naar het uitzichtpunt. Vanuit Funchal ongeveer 25 wegkilometers via Poiso, in de praktijk 40 tot 50 minuten: smal, bochtig, en in de ochtendmist rijdt niemand hard.

Wanneer het loont: boven de wolken. Ligt het wolkendek onder 1.800 meter, dan sta je in de zon boven een witte zee waar alleen de andere toppen uit steken.

Eerlijk erbij: even vaak sta je midden in de wolk en zie je dertig meter ver. Bij zonsopgang is de bovenste parkeerplaats vroeg vol, en het is kouder dan vakantiegangers verwachten – enkele graden met wind zijn op deze hoogte ook in de zomer normaal. Zonder eigen auto en zonder zoeken naar een plek: zonsopgang en zonsondergang vanaf 19 €.

Pico Ruivo en de PR1: de zwaarste etappe

De Pico Ruivo is met 1.862 meter het hoogste punt van Madeira – en uitsluitend te voet bereikbaar, zonder uitzondering. Twee routes zijn zinvol:

• Vanaf Achada do Teixeira, boven Santana in het noorden: 2,8 kilometer per richting, ongeveer anderhalf uur heen en terug. De eenvoudigste weg naar de hoogste berg van het eiland, goed aangelegd.
• De PR1 vanaf de Pico do Areeiro, officieel ruim zes kilometer in één richting, over de Pico das Torres (1.851 m), door tunnels en over lange trappartijen. Ongeveer drie uur voor één richting – wie terug moet naar de auto, loopt alles nog een keer.

Voor de PR1 als enkele richting heb je aan de andere kant een transfer nodig, en daarom wordt die tocht bijna altijd geboekt in plaats van zelf geregeld: 48 € voor ongeveer 8 uur, 4,5 sterren uit ruim 2.800 beoordelingen.

Eén opmerking: de gemarkeerde wandelpaden vragen een vooraf gekocht ticket met tijdslot, en losse stukken kunnen na noodweer of brand afgesloten zijn. Bedragen en afsluitingen veranderen te vaak om er hier een getal aan te hangen – bij een begeleide wandeling regelt de aanbieder dat.

De levada’s: de eigenlijke reden om te komen

Levada’s zijn smalle waterkanalen, in de loop van eeuwen in de hellingen gehakt om regen van de natte noordkant naar de droge zuidkant te brengen – ruim 2.000 kilometer bij elkaar. Bijna overal loopt er een onderhoudspad naast, en dat pad vormt tegenwoordig het wandelnetwerk van het eiland.

De aantrekkingskracht: ze volgen het verval van het water en zijn daardoor vrijwel vlak – laurierbos en ravijnen zonder de hoogtemeters die een vergelijkbaar uitzicht elders kost. De prijs zijn tunnels waarin je een lamp nodig hebt, en passages met een afgrond aan één kant.

Met 170 aanbiedingen vanaf 16,50 € is dit de grootste categorie in het aanbod. Welke route geschikt is om mee te beginnen en welke eerder niet, staat in welke levada als eerste; het overzicht vind je onder levada-wandelingen.

Rabaçal en de 25 Fontes

Rabaçal ligt verscholen in het westen van het eiland, onder de hoogvlakte Paúl da Serra. Van daaruit vertrekken meerdere levada’s, de bekendste naar de 25 Fontes: een keteldal waarin tientallen straaltjes uit de rotswand vallen – de meest gefotografeerde wandeling van Madeira, en navenant druk.

Bij de route ernaartoe hoort een bijzonderheid: het laatste stuk omlaag het dal in is voor gewoon verkeer afgesloten, dus je loopt of neemt de shuttle. Reken op een hele dag. Meer in de wandeling naar de 25 Fontes; als begeleide dagtocht kost het Rabaçal-dal 48 €, 4,8 sterren uit ruim 2.500 beoordelingen.

Fanal: alleen bij mist

Een hoogweide op ongeveer 1.150 meter aan de noordwestrand van de Paúl da Serra, met verspreid enkele eeuwenoude stinklaurieren. Bij mist een van de eigenaardigste plekken van Europa, bij zon een groene wei met oude bomen en koeien – aardig, maar geen anderhalf uur rijden waard. Waarom, staat in Fanal: waarom mist daar het betere geval is. Er rijdt geen lijnbus heen; zonder huurauto kom je er alleen met een tocht.

Porto Moniz, Seixal en de noordkust

Porto Moniz ligt in de uiterste noordwesthoek, ruim 50 kilometer van Funchal, via de tunnelroute ongeveer een uur. Beroemd zijn de natuurlijke zeewaterbaden van gestold lava, die zich bij elke vloed vernieuwen: een beheerd gedeelte met toezicht en douches, en daarnaast vrije, ruwere baden.

Eerlijk: bij deining zijn de baden gesloten, en aan de noordkust is deining geen zeldzaamheid – wie alleen daarvoor het eiland oversteekt, heeft een plan B nodig. Andersom loont de rit bijna altijd, omdat het traject zelf de attractie is: loodrechte wanden, watervallen naast de oude weg, het uitzichtpunt Véu da Noiva tussen Seixal en São Vicente.

Seixal, ten oosten van Porto Moniz, heeft de mooiere baden: zwarte rots, een lavaboog boven de toegang, minder drukte. De weg naar beneden is steil.

Deze westelijke ronde – Cabo Girão, Porto Moniz, Seixal, Fanal – is de meest geboekte landtocht van het eiland: 69 €, 8 uur, 4,9 sterren uit ruim 9.500 beoordelingen. De terreinwagenvariant komt ook op de smalle zijwegen: jeep- en 4x4-tochten vanaf 33 €.

Cabo Girão en Câmara de Lobos

De Cabo Girão ten westen van Funchal valt zo’n 580 meter bijna loodrecht in zee; bovenop hangt een platform met glazen vloer over de rand. De reclame noemt het de hoogste klif van Europa; onbetwist is dat niet, in Noorwegen staan er hogere. Onbetwist zijn het uitzicht en de tijd die je nodig hebt: een kwartier. Als dagbestemming deugt het niet, als stop op weg naar het westen bijna altijd.

Câmara de Lobos, acht wegkilometers ten westen van Funchal, is het vissersplaatsje dat Winston Churchill in 1950 heeft geschilderd: bonte boten, een nauwe haven, kroegen met poncha. Een uur is genoeg, en omdat het zo dichtbij ligt, kom je er met de lijnbus.

Curral das Freiras en het centrale gebergte

Het “nonnendal” ligt in een ketel in het binnenland, rondom loodrechte wanden. De klassieke blik is die vanaf de Eira do Serrado op 1.095 meter, een goed half uur vanaf Funchal. Beneden zijn er kastanjes in elke denkbare vorm.

Een van de weinige grote bestemmingen die als halvedagtocht werkt: vanaf 25,20 € voor 3,5 uur. Wie weinig tijd heeft of het weer wil afwachten, rijdt hierheen zonder de hele dag vast te leggen.

Ponta de São Lourenço: de oostpunt

Helemaal in het oosten loopt Madeira uit in een smal, kaal schiereiland dat niet meer op Madeira lijkt: geen bos, nauwelijks groen, rode en okerkleurige gesteentelagen, links en rechts de Atlantische Oceaan. De PR8 loopt van de Baía d’Abra naar de Casa do Sardinha, officieel ongeveer vier kilometer per richting, waarvoor tweeënhalf uur staat; de meesten doen er langer over.

Eerlijk: geen schaduw op het hele traject en zelden windstilte. Midden op de dag in de zomer is dat geen pretje, vroeg in de ochtend of laat in de middag een van de mooiste paden van het eiland. Vanaf het vliegveld ligt het schiereiland om de hoek.

Santana: het eerlijke geval

De driehoekige rietgedekte huisjes van Santana aan de noordkust staan in elke Madeira-folder. Wat er niet in staat: er woont niemand meer in. De rij naast het gemeentehuis is behouden erfgoed, deels souvenirwinkel; het bezoek duurt twintig minuten.

Geen reden om het over te slaan – maar ook geen reden om er speciaal voor te rijden. Santana heeft zin als stop op een noordoostelijke ronde, met de Pico do Areeiro of de laurierbossen bij Ribeiro Frio. Precies zo wordt het ook verkocht: een oostelijke ronde met Pico do Areeiro, Santana en laurisilva kost 36,48 € voor 7 uur, 4,8 sterren uit ruim 3.100 beoordelingen.

En de zee?

Niet de hoofdzaak, maar ook niet niets. Voor de kust van Madeira leven het hele jaar door dolfijnen, en daarnaast trekken er verschillende walvissoorten langs – de kans is groot, gegarandeerd is het nooit. De meest geboekte excursie van het hele eiland is een catamarantocht om walvissen en dolfijnen te bekijken, voor 35 €: walvissen en dolfijnen vanaf 35 €, boottochten vanaf 16,50 €. Actiever gaat het in de kloven van het centrale gebergte: canyoning en avontuur vanaf 19 €.

Auto, bus of tocht?

Nuchter bekeken: met een huurauto ben je flexibel en kun je wachten tot de mist goed staat. Daar staat tegenover dat je op smalle bergwegen rijdt met stijgingspercentages die je uit Midden-Europa niet kent – en ’s ochtends weet je niet waar de wolk vandaag hangt.

Lijnbussen rijden naar de grotere kustplaatsen – Câmara de Lobos, Machico, Santana, met geduld ook Porto Moniz. Het gebergte in rijden ze praktisch niet: Fanal, Rabaçal en Achada do Teixeira zijn zonder eigen vervoer alleen met een tocht te bereiken.

Het aanbod voor Madeira omvat momenteel 387 aanbiedingen vanaf 10 €, mediaan 60 €, samen goed voor ongeveer 129.651 beoordelingen. Wie met een groep op pad is of het programma zelf wil bepalen, vindt onder privétochten vanaf 40 € de variant waarbij je ook eens mag stoppen omdat het licht net goed staat.

Verder kijken: levada-wandelingen vanaf 16,50 € · jeep- en 4x4-tochten vanaf 33 € · walvissen en dolfijnen vanaf 35 € · zonsopgang en zonsondergang vanaf 19 € · privétochten vanaf 40 €